1000 jaar lang ‘ongeschonden’ gebleven rituele Maya-grot verbijstert archeologen

18-03-2021 08:00

Categorie: Geschiedenis

1000 jaar lang ‘ongeschonden’ gebleven rituele Maya-grot verbijstert archeologen

Foto: Chantal Schoumacher, Redactie: Enya van der Molen

 

Onderzoek in Balamku (de Grot van de Jaguargod) werpt licht op eeuwenoude religieuze gebruiken en levert mogelijk aanwijzingen op over de opkomst en ondergang van het Maya-rijk.

 

Archeologen die op zoek waren naar een heilige bron onder de oude Maya-stad Chichén Itzá op het schiereiland Yucatán in Mexico zijn bij toeval op een ‘schat’ gestuit van ruim 150 rituele voorwerpen. De objecten lagen meer dan duizend jaar onaangetast in een serie grotkamers die mogelijk aanwijzingen bevatten over de opkomst en ondergang van de oude Maya-beschaving. Begin deze week werd de ontdekking van het grottenstelsel, dat bekendstaat als Balamku of ‘Jaguargod’ door het Mexicaanse Instituto Nacional de Antropología e Historia bekendgemaakt tijdens een in Mexico-stad gehouden persconferentie. Nadat Balamku in 1966 door boeren was ontdekt, werden de grotten onderzocht door archeoloog Víctor Segovia Pinto, die in zijn rapport schreef dat er een grote hoeveelheid archeologisch materiaal aanwezig was.


Balamku bleef meer dan vijftig jaar afgesloten, totdat het grottenstelsel in 2018 weer werd geopend door National Geographic Explorer Guillermo de Anda en zijn team van medewerkers van het Gran Acuífero Maya-project , voor een onderzoek naar de grondwaterspiegel onder Chichén Itzá. De Balamku-grot bij Chichén Itzá werd in 1966 voor het eerst ontdekt door Víctor Segovia Pinto. Hij is als onderzoeker aan INAH verbonden en heeft de leiding over het Great Maya Aquifer Project, dat zich bezighoudt met onderzoek naar en bescherming van de aquifer op het Mexicaanse schiereiland Yucatán. “Je kunt de aanwezigheid van de Maya's die de voorwerpen daar hebben achtergelaten bijna voelen,” voegt hij daaraan toe.

Een ongeëvenaarde tweede kans
De archeologen moesten honderden meters op hun buik kruipen door nauwe, kronkelende gangen om alleen al de eerste van de zeven offerruimten te bereiken die tot nog toe zijn ontdekt bij Balamku. Sommige hadden het gezicht van de Tolteekse regengod Tláloc, en andere hadden tekeningen van de heilige kapokboom, een machtige afbeelding van het Maya-universum. “Ik wil niet zeggen dat hoeveelheid belangrijker is dan informatie, maar als je ziet dat er heel veel meer offergaven zijn in een grot die ook nog eens veel moeilijker te bereiken is, dan zegt dat wel iets. Maar door zijn handelwijze heeft hij de onderzoekers onbedoeld een ongeëvenaarde ‘tweede kans’ gegeven om het antwoord te vinden op enkele van de belangrijkste kwesties waarover Maya-experts het nog steeds niet eens zijn geworden.

Zo is er de vraag naar de mate waarin de verschillende Midden-Amerikaanse beschavingen met elkaar in contact stonden en door elkaar werden beïnvloed, en hoe de situatie was in de Maya-samenleving vóór de val van Chichén Itzá. “De oude Maya's beschouwden grotten en cenotes als een toegang tot de onderwereld,” vertelt Holley Moyes, die aan de University of California in Merced werkzaam is als expert op het gebied van de archeologie van het religieuze gebruik van Maya-grotten en die niet aan het onderzoek deelnam. “Het waren buitengewoon heilige plekken voor de Maya’s, die ook een invloed hadden op het ontwerp van steden en de sociale organisatie. Ze waren fundamenteel, echt van enormbelang voor de Maya's.

Bij de opgraving van Balankanché in 1959 werd de plattegrond met de hand in het donker getekend. Van alle wierookbranders die in Balankanché werden gevonden en die vol materiaal zaten dat iets kon zeggen over de chronologie van de locatie, werd er bijvoorbeeld maar eentje ooit onderzocht. Deze nieuwe gegevens leveren mogelijk een veel gedetailleerder beeld op van wat zich voltrok tijdens de Maya-rituelen in de grotten, en ook van de geschiedenis van de machtige stad Chichén Itzá, die om onbekende redenen in de dertiende eeuw ten onder ging. “Balamku kan ons waarschijnlijk niet alleen iets vertellen over het moment van ineenstorting van Chichén Itzá,” stelt De Anda.

Dat kunnen we allemaal inzetten om meer te weten te komen over de ontwikkeling van Chichén Itzá. Nader onderzoek naar de locatie zal mogelijk ook licht werpen op de precieze details van de rampzalige overstromingen die vermoedelijk het einde betekenden van de Maya-beschaving. Enkele wetenschappers stellen dat die problemen werden verergerd door grootschalige ontbossing in het laagland van de Maya-regio, waar ooit tien tot vijftien miljoen mensen woonden, waardoor het gehele gebied onbewoonbaar werd.