11.000 jaar oude delfplaats in onderwatergrot verrast archeologen

02-01-2021 08:00

Categorie: Geschiedenis

11.000 jaar oude delfplaats in onderwatergrot verrast archeologen

Foto: Sabrine el Alami, Redactie: Robin Buitenhek

 

De prehistorische vindplaats is diep in een grotstelsel in Mexico bewaard gebleven, alsof de tijd er heeft stilgestaan. De plek biedt een zeldzaam inkijkje in het leven en de activiteiten van enkele van de eerste bewoners van Amerika.

 

In het voorjaar van 2017 wurmden twee duikers zich met hun zwemvliezen naar voren door een smalle passage in een onderwatergrot onder het Mexicaanse schiereiland Yucatán.

 

“Dat was de toegangspoort tot de volledige andere kant van de grot,” herinnert zich een van de duikers, Sam Meacham, directeur van het Centro Investigador del Sistema Acuífero de Quintana Roo . “Ik heb me lange tijd proberen voor te stellen welke methoden mensen in het verleden hebben gebruikt om deze kleurstoffen te winnen,” zegt Brandi MacDonald, archeologe aan de University of Missouri, expert op het gebied van okerpigmenten en een van de auteurs van het nieuwe onderzoek. Een van deze vroege bewoners was een meisje dat van archeologen de naam Naia heeft gekregen en waarschijnlijk 13.000 jaar geleden in een andere grot aan haar einde kwam.

 

Die grot ligt vlakbij de nu onderzochte grot en er zijn inmiddels negen andere prehistorische individuen geïdentificeerd in het wijdvertakte grotstelsel in de deelstaat Quintana Roo. Nadat deze grotten zo’n achtduizend jaar geleden als gevolg van de stijgende zeespiegel onder water kwamen te staan, zijn de stoffelijke resten duizenden jaren lang bewaard gebleven. Wetenschappers debatteren nog over de vraag waarom mensen zich diep in deze duistere onderwereld waagden. “Nu hebben we echt heel sterke bewijzen dat een van de antwoorden daarop is dat ze er oker wonnen.

 

Een duistere onderneming
Gebrand gesteente en houtskool zijn overblijfselen van de vuren die de grot ooit verlichtten, en kegelvormige steenhopen, zogenaamde cairns, markeerden de route van de mijnwerkers. “Fred en ik wezen direct naar al deze spullen,” zei Meacham. “Niets was hier natuurlijk, het kon uitsluitend door mensen zijn gedaan. Hoewel Reinhardt in eerste instantie enigszins sceptisch was, reisde hij een jaar later naar Mexico om te duiken naar de grot met de archeologische voorwerpen, die later La Mina genoemd zou worden.

 

“Deze vindplaats is fenomenaal,” aldus Reinhardt. Sterker nog, de mijnactiviteiten beperkten zich niet slechts tot één grot. Volgens Meacham vielen tijdens eerdere duiken “al vreemde zaken op die wij niet konden thuisbrengen”, zoals opgestapelde stenen en stukjes rotsformaties die op de bodem van de grot lagen uitgestald. “Maar omdat er zoveel mensen duiken in de grotten van Yucatán, twijfelden we er altijd aan of deze eigenaardigheden het gevolg waren van historische of moderne activiteiten,” aldus Meacham.

 

Aan de hand van koolstofdatering is op te maken dat de mijnen tussen de 10.000 en 12.000 jaar geleden in gebruik waren. “Het was niet slechts een eenmalige gebeurtenis,” zegt Reinhardt. “Er werd actief naar oker gezocht en het werd gevonden en gedolven. Er zijn ongetwijfeld nog meer locaties.

 

Kleurrijke verbindingen
De analyse toont een kleurrijk beeld van goedgeorganiseerde, ondergrondse expedities die gedurende zo’n tweeduizend jaar werden ondernomen door generaties mensen met uitstekende kennis van de omgeving. De houtskool die in de omgeving van de mijnen werd gevonden, is afkomstig van harsrijke houtsoorten die waarschijnlijk zijn gekozen vanwege het feit dat ze fel en langdurig branden, aldus een analyse van de auteur van het onderzoek, Barry Rock van de University of New Hampshire. Hiermee kan het zijn uitgesproken kleuren gemakkelijk overdragen op alles waarmee het in aanraking komt. “Je krijgt er vreselijke vlekken van,” zegt ze.

 

Oker is een ijzerrijk materiaal dat al honderdduizenden jaren door mensen over de hele wereld gebruikt wordt. De pigmenten werden in Zuid-Afrika zo’n 100.000 jaar geleden al in abolone schelpen tot een kleurrijke verfachtige ‘smurrie’ gevormd. In het Franse Chauvet gebruikte men het om de omtrek van handen te tekenen ter versiering van de muren van de grotten, en in noord Spanje werd het lichaam van een vrouw ermee bedekt die 19.000 jaar geleden in een grot werd begraven. Maar er zijn ook praktische toepassingen van oker.

 

Enkele inheemse Afrikaanse en Australische bewoners gebruiken deze middelen vandaag de dag nog steeds voor zowel rituele als praktische doeleinden. Het doel voor de mijnwerkers in de grotten van Yucatán is vooralsnog onduidelijk. “Op dit moment weten we het gewoon niet,” aldus MacDonald.

 

Waarom waren ze daar?
Sommige wetenschappers menen dat er in de mijnen zelf aanwijzingen zijn voor een rituele of spirituele kant van de vindplaats. Holley Moyes is hoogleraar aan de University of California in de Amerikaanse stad Merced en specialist in het gebruik van grotten voor rituele doeleinden door de Maya’s, en was niet bij het onderzoek betrokken. In bijna alle voorbeelden uit de vroegste geschiedenis van de mensheid, was het gebruik van deze zogenaamde ‘donkere zones’ uitsluitend bedoeld voor rituele doelen. Oker was heilig en kwam veelvuldig voor in de kunst en rituelen van de Maya-bevolking en andere Meso-Amerikaanse culturen, zoals de Azteken.

 

Het feit dat wij tegenwoordig een grens trekken tussen de spirituele en praktische wereld, maakt het voor ons moeilijk om de eeuwenoude gebruiken te begrijpen, zegt James Brady, hoogleraar en specialist in grottenarcheologie aan de California State University in Los Angeles en die niet bij het onderzoek betrokken was. “Voor veel mensen betekent religie tegenwoordig een uurtje naar de kerk op zondag,” zegt hij. “Het zou veelbetekenend kunnen zijn als dit werd gedolven in een heilige plaats,” zegt hij over de oker, “ dat er een reis naar de grot toe afgelegd moest worden om het te bemachtigen. Ongeacht de reden voor de delving, zijn de onderzoekers zeer verheugd over de vondst.