430.000 jaar geleden ontplofte een meteoor boven de Zuidpool

07-04-2021 08:00

Categorie: Wetenschap

430.000 jaar geleden ontplofte een meteoor boven de Zuidpool

Foto: Yasamin Varzideh, Redactie: Benjamin Varzideh

 

Resten van de ruimterots kunnen antwoord geven op de vraag hoe vaak dit soort kosmische bezoekers in onze atmosfeer exploderen en welke bedreiging ze voor de aarde vormen.

 

Lang, lang geleden schoot een asteroïde met de lengte van een voetbalveld door het zonnestelsel richting de aarde. Elders op aarde begonnen de eerste neanderthalers zich over Europa te verspreiden, zwierven mammoeten door de onafzienbare graslandschappen van het noordelijk halfrond en werden de ijskappen op aarde gestaag dikker. De ruimterots boorde zich in de dichte atmosfeer van de aarde, werd op weg naar het Antarctisch Plateau door de wrijving uit elkaar getrokken en liet een vurig spoor van gloeiend puin achter zich. Niet ver boven de ijzige woestenij explodeerde de meteoor in de lucht, waarbij een straal van superverhit gas en verdampt kosmisch materiaal richting de aarde schoot.

 

De rotsformatie was ruim 800.000 jaar geleden afgesleten door gletsjers en op de vindplaats op de top ervan was het kosmisch puin perfect bewaard gebleven. Hij en zijn collega’s namen vijfenhalve kilo gesteente van de top van het rotsplateau mee naar het laboratorium. Uiteindelijk kozen ze voor nader onderzoek zeventien microsferulen uit, minuscule kraaltjes van gesmolten materiaal die bij meteorietinslagen of luchtexplosies worden gevormd. Een microscoopopname van deeltjes die zijn gevonden op de inslaglocatie, in het Sør Rondane-gebergte op de Zuidpool.

Toen hij en zijn team de zuurstofsamenstelling van de sferulen analyseerden, bleken de korreltjes nog vreemder te zijn. Ze bevatten hoge concentraties van zuurstofisotopen die niet aansloten op die van bekende asteroïden. De verhouding tussen de isotopen wees erop dat de microsferulen in direct contact met het Zuidpoolijs waren gevormd, wat bij luchtexplosies ongebruikelijk is.

 

Chemische aanwijzingen
Normaliter reageren microsferulen van gesmolten meteoriet die bij een luchtexplosie worden gevormd, niet met het aardoppervlak voordat ze zijn gestold en op aarde zijn gevallen. “We wisten al dat zulke complexe explosies voorkomen, maar we hadden een iets groter inslaglichaam nodig om uit te komen op een straal van heet materiaal die naar de aardoppervlakte schoot, maar die ook weer niet zó krachtig was dat de asteroïde daar een krater zou vormen. Het zou perfect zijn als hij de aarde zou ‘kussen’, als het ware,” schreef Artemjeva in een e-mail. In de simulatie van de inslag op de Zuidpool schiet het verdampt materiaal van de exploderende asteroïde richting de aarde.

Dit type luchtexplosie houdt het midden tussen een explosie van het type-Tsjeljabinsk, waarbij er geen straalstroom naar de aarde ontstond, en een normale inslag, waarbij een krater ontstaat. Het team noemt dit een ‘touchdown’-luchtexplosie, die sterk doet denken aan luchtexplosies die eerder door Mark Boslough, natuurkundige aan de University of New Mexico, in computersimulaties zijn gerecreëerd. Volgens Boslough zijn de simulaties van het nieuwe onderzoek degelijk en zou het niet verrassend zijn als er boven de prehistorische Zuidpool inderdaad een ‘touchdown’-luchtexplosie heeft plaatsgevonden. Maar zijn onderzoek zou een nieuwe methode kunnen opleveren om andere touchdown-luchtexplosies in het geologisch archief van de aarde op te sporen, zodat wetenschappers meer inzicht krijgen in het gevaar dat deze gebeurtenissen voor de aarde vormen.