De koningscobra kan zich zonder partner voortplanten

30-03-2021 08:00

Categorie: Wetenschap

De koningscobra kan zich zonder partner voortplanten

Foto: Yasamin Varzideh, Redactie: Benjamin Varzideh

 

Een nieuw onderzoek naar maagdelijke voortplanting wijst uit dat vrouwelijke koningscobra’s zich kunnen voortplanten zonder dat de hulp van een mannetje daarbij nodig is.

 

De koningscobra is de langste van alle gifslangen. Het onderzoek biedt het eerste bewijs van maagdelijke voortplanting bij deze soort. Maar een kleine groep dieren kan nakomelingen krijgen zonder te paren. Dit proces heet parthenogenese.

 

De meeste dieren die zich voortplanten via parthenogenese zijn kleine ongewervelde dieren zoals bijen, wespen, mieren en bladluizen, die kunnen afwisselen tussen seksuele en aseksuele voortplanting. Door middel van dit proces kunnen honingbijen tot ratelslangen zogenaamde “maagdelijke geboorten” hebben.

Hoe werkt het?
Maar bij parthenogenese vindt het lichaam een unieke manier om de genen in te vullen die gewoonlijk door sperma worden geleverd. In deze vorm van parthenogenese kan een dier die kleinere cellen samenvoegen met een ei om nakomelingen te produceren. Dit proces schudt de genen van de moeder enigszins door elkaar om nakomelingen te creëren die lijken op de moeder, maar geen exacte klonen zijn. 'Eigenlijk is parthenogenese een extreme vorm van inteelt,' Stelt Freek Vonk, onderzoeker bij Naturalis Biodiversity Center en hoogleraar aan de Vrije Universiteit.

Nakomelingen worden zwakker en zijn minder gezond. Omdat maagdelijke voortplanting vooral werd waargenomen bij dieren in gevangenschap, werd lange tijd gedacht dat het fenomeen het resultaat zou zijn van een productiefout. Maar sinds een aantal jaar wordt parthenogenese ook waargenomen bij dieren in het wild. 'Deze vorm van parthenogenese bij koningscobra's kán leiden tot afwijkingen, dat was te zien bij de mannetjes in ons onderzoek.

 

De ontdekking dat ook de koningscobra de mogelijkheid heeft tot maagdelijke voortplanting verrijkt de wetenschappelijke kennis over parthenogenese bij gewervelde dieren. Hoewel dit de eerste keer is dat deze voortplantingsmethode bij de koningscobra is vastgelegd, blijkt de soort overeenkomsten te hebben met enkele gewervelden waarbij parthenogenese al bekend was. Zo kunnen diverse soorten schakelen tussen seksuele en aseksuele voortplanting en kunnen ze meer dan één keer in hun leven een maagdelijke voortplanting tot stand brengen. 'Deze bevinding wijst op de ultieme onafhankelijkheid van de koningscobra,' vertelt Smalbrugge enthousiast.

'Dat koningscobra's enorm fascinerend zijn wisten we al. Hoewel parthenogenese een evolutionaire overlevingsstrategie biedt bij moeilijke leefomstandigheden, zoals de afwezigheid van een partner, stelt Vonk dat aseksuele voortplanting geen wenselijk alternatief is voor seksuele voortplanting.

Ophiophagus hannah
In een stuk barnsteen werd een 99 miljoen jaar oud fossiel van een jonge slang gevonden, de eerste in zijn soort. Het is het eerste fossiel van een babyslang dat ooit werd ontdekt, en het is de eerste slang die in barnsteen bewaard bleef.