Nieuwe kameleonsoort is mogelijk kleinste reptiel op aarde

04-02-2021 08:00

Categorie: Dieren

Nieuwe kameleonsoort is mogelijk kleinste reptiel op aarde

Foto: Marika Delaux, Redactie: Ryan Vrijhoef

 

Het recentelijk beschreven diertje uit Madagaskar is ongeveer even groot als een zonnebloempit en is mogelijk nu al ernstig bedreigd.

 

Een kameleonvrouwtje van de soort Brookesia nana in Madagaskar. De soort is waarschijnlijk het kleinste reptiel op aarde. Wetenschappers hebben een nieuwe, piepkleine soort kameleon ontdekt in een bepaald gebied van het regenwoud in het noorden van Madagaskar. ‘We zagen gelijk dat dit een belangrijke ontdekking was,’ vertelt herpetoloog Andolalao Rakotoarison, die afkomstig is uit Madagaskar.

 

De vondst van een dergelijk klein reptiel roept interessante vragen op over de ondergrens aan de omvang van gewervelde dieren. Het is ook een voorbeeld van de verbluffende en ernstig bedreigde biodiversiteit op Madagaskar.


Loerend in het gras

Een kameleonmannetje van de soort Brookesia nana op de vingertop van een onderzoeker. De dieren zijn ongeveer even groot als een zonnebloempit. Wanneer er dan een groter roofdier langskomt, waarschuwt het wuiven van het gras de kameleon voor het gevaar. Op dat moment laat het diertje zich vallen in de ondergroei, vertelt evolutionair bioloog Mark Scherz van de Duitse Universität Potsdam, die ook coauteur was van het artikel.

 

Zijn belangrijkste concurrent is een diertje met de Latijnse naam Brookesia micra. Deze pietepeuterige kameleonsoort was voor het eerst in 2012 te zien op een foto op de kop van een lucifer. ‘Het voelt een beetje raar om te zeggen dat de ene soort een paar millimeter kleiner is dan de ander. Maar als die millimeters twee of drie procent van je lichaamsomvang zijn, dan maakt dat veel uit,’ vertelt Scherz.

 

‘Wetenschap gaat vaak om dit soort kleine stapjes,’ voegt hij daaraan toe. Het feit dat er slechts twee exemplaren zijn gevonden maakt het moeilijk om de resultaten te generaliseren. De kans bestaat dat er soortgenoten van deze twee zijn die groter of kleiner zijn, net als mensen in lengte kunnen verschillen. En wetenschappers weten dat vrouwtjes in deze kameleonfamilie meestal groter zijn dan de mannetjes, een fenomeen dat seksueel dimorfisme wordt genoemd.

 

Het is ook lastig om te bepalen of een dergelijk klein dier wel volwassen is, vertelt Scherz. Bij jonge dieren zien deze zogenaamde hemipenes er een beetje uit als gladde ballonnen. Naarmate de dieren ouder worden, worden ze complexer en meer oneffen.

How low can you go?
Los van het feit dat het een schattig diertje is, roept de vondst van een nieuwe soort extreem kleine kameleons allerlei vragen op over de grenzen aan de minimumomvang van gewervelde dieren. Zo is de B. nana veel kleiner dan de kleinste vogel of het kleinste zoogdier, maar zijn er wel kikkers die nog kleiner zijn, aldus Scherz. Waarschijnlijk is er een grens aan hoe klein een reptiel kan zijn. Hoewel je dat misschien niet zou denken, is de verhouding tussen oppervlak en inhoud bij kleine dieren meestal groter dan bij grotere dieren.

 

‘En er lijkt ook een grens te zijn aan waar je alles dat je in je hebt moet laten,’ vertelt Gamble. Veel kleine dieren hebben een kleinere schedel, of botten die overlappen. Veel mensen in deze regio zijn te arm om rijst of vlees te kopen, vertelt Scherz. Zo'n 94 procent van de ooit beboste grond op Madagaskar heeft te maken met ontbossing volgens de NASA.

 

Het goede nieuws is dat het Sorata-massief onlangs werd opgenomen in een nieuw beschermd gebied op Madagaskar. ‘Maar tot de economische vooruitzichten van Madagaskar verbeteren is er geen enkele hoop voor de dieren daar, want mensen moeten eten. Intussen, zegt Gamble, herinnert elke nieuwe soort wetenschappers en het grote publiek eraan hoe mega-divers het eiland Madagaskar is.