’s Werelds oudste dierentekening is 45.500 jaar oude schildering van zwijn

16-01-2021 08:00

Categorie: Geschiedenis

’s Werelds oudste dierentekening is 45.500 jaar oude schildering van zwijn

Foto: Nina van Ooijen, Redactie: Thomas Smallenbroek

 

De afbeelding van een zwijn met wratten is de zoveelste prehistorische grotschildering die de afgelopen jaren in Indonesië is ontdekt.

 

Zo’n 45.500 jaar geleden waagden prehistorische bewoners van het Indonesische eiland Sulawesi zich in een diepe grot en schilderden er de omtrekken van een corpulent inheems zwijn op de achterwand, compleet met borstelige rugharen en wratten op de snuit. In de buurt van de romp van het varken zijn de omtrekken van twee menselijke handen te zien, terwijl een borstelige vlek in het midden van het tableau misschien op een vierde dier wijst. De afbeeldingen zijn in verfstreken van rode oker op de grotwand geschilderd en werden in december 2017 ontdekt door de plaatselijke archeoloog Basran Burhan, die momenteel promotieonderzoek doet aan de Griffith University in Queensland, Australië. “Het zijn zeer, zeer kleine varkentjes, maar de prehistorische kunstenaars hebben ze zó heerlijk vet afgebeeld dat ik me kan voorstellen dat ze probeerden aan te geven dat ze de grootste en vetste zwijnen wilden doden om daarmee de grootste hoeveelheid vlees en eiwitten in de wacht te slepen,” zegt hij.

 

Onlangs zijn enkele opmerkelijk oude schitteringen van creativiteit geïdentificeerd, waaronder een 73.000 jaar oude krabbel in de vorm van een hashtag in Zuid-Afrika, die volgens sommigen de oudste bekende doelbewuste tekening ooit voorstelt. Alleen al op Sulawesi hebben wetenschappers in de laatste zeventig jaar in circa driehonderd verschillende grotten kunstwerken geïdentificeerd. Maar door erosie zijn de lichamen van twee van de dieren vrijwel verweerd, waardoor het lastig is om te bepalen hoe de oorspronkelijke schildering eruit heeft gezien.

 

Vroege uitingen van kunst
Omdat uranium in een vaststaand tempo vervalt tot thorium, kunnen wetenschappers de minimale ouderdom van de grotschildering schatten op grond van de verhouding tussen de beide elementen in de afzettingen. De analyse leverde een ouderdom van minstens 45.500 jaar op. Het is mogelijk dat de schilderingen nóg ouder zijn, aangezien met deze methode alleen de afzetting boven op de afbeelding wordt gedateerd, niet die van de grotschildering zelf. Adhi Agus Oktaviana, onderzoeker van het Nationaal Onderzoekscentrum voor Archeologie in Jakarta en medeauteur van de nieuwe studie, ontwikkelde naar eigen zeggen een nieuw respect voor deze prehistorische kunstenaars toen hij de foto’s van een van de figuren in de grotschilderingen digitaal bewerkte.

 

Ik denk dat ze precies wisten hoe ze hun schildergerei moesten gebruiken, hoe ze de compositie voor de panelen moesten rangschikken,” zegt Oktaviana, die eveneens promotieonderzoek aan de Griffith University doet. “Ze doordrenken deze plek van zin en betekenis, en misschien van symboliek,” zegt zij. In de nieuwe studie in Science Advances wordt ook de ouderdom van een andere afbeelding van een zwijn behandeld, die in 2018 op een expeditie naar een grot in de buurt van Leang Balangajia 1 werd ontdekt en minstens 32.000 jaar oud is. “Mogelijk gebruikten ze dat pigment om grotschilderingen te maken, maar we hebben geen direct verband kunnen leggen tussen deze werktuigen en de grotschilderingen zelf,” zegt Brumm.

 

Maar omdat er zoveel rotstekeningen van dezelfde ouderdom in de regio zijn gevonden, denkt Brumm dat het verband aannemelijk is.

 

Voortschrijdend inzicht
Geen wonder misschien, want de grote aantallen dieren die over de wanden van de Zuid-Franse grot Chauvet-Pont-d’Arc draven, zijn ongeveer 36.000 jaar oud. En de talloze uitgestrekte handen en rode schijven op de wanden van de Spaanse Cueva del Castillo zijn meer dan 40.800 jaar oud. Maar in 2014 opende een team van wetenschappers, onder wie ook Aubert en Brumm, een nieuwe pagina in dit verhaal toen het bekendmaakte dat het op Sulawesi grotschilderingen van minstens 39.900 jaar oud had gevonden. Tot dan toe was aangenomen dat deze schilderingen niet meer dan 12.000 jaar oud waren.

 

Hoewel de nu gevonden dierenafbeelding slechts een fractie ouder is dan de vorige recordhouder, plaatst de ontdekking ervan de prehistorische kunst in dit deel van de wereld in een heel ander licht. De ouderdom van de nu gevonden schilderingen vullen bovendien een hiaat van 20.000 jaar in het archeologisch archief op, namelijk de periode waarin de mens van eiland naar eiland trok in de regio die nu Indonesië en Australië omvat. Uit recente opgravingen in het noorden van Australië blijkt dat de eerste moderne mensen daar al 65.000 jaar geleden aanwezig waren, terwijl sporen van menselijke aanwezigheid in Indonesië pas twintig millennia later opduiken. Volgens Aubert is er geen reden om aan te nemen dat de vroegste bewoners van Sulawesi rond 45.000 jaar geleden begonnen te schilderen.

 

Volgens hem is het waarschijnlijk dat er nog oudere grotschilderingen in de regio aanwezig zijn.