Skioorden in de Alpen vechten tegen de klimaatverandering

15-01-2021 08:00

Categorie: Milieu

Skioorden in de Alpen vechten tegen de klimaatverandering

Foto: Yasamin Varzideh, Redactie: Gilles de Kock

 

Plannen voor de vorming van een reusachtig wintersportgebied, waarvoor een heel stuk berg opgeblazen zou moeten worden, stuiten op verzet van de plaatselijke bevolking, die naar oplossingen voor de opwarming van de Alpen zoekt.

 

Op een hoogte van 3350 meter ontvouwt zich voor skiërs in het skigebied Pitztaler Gletscher in Tirol in de ijle en ijskoude lucht een adembenemend landschap van besneeuwde Alpenpieken, waarachter ze op een heldere dag zelfs Zwitserland en Italië kunnen zien liggen. Hoewel Oostenrijk zijn skiliften op 24 december weer heeft opengesteld, twee dagen voordat de rest van het land begon aan een tweede lockdown ter bestrijding van het coronavirus bleven de hotels en restaurants hier gesloten. De stilte op de pistes en de daarmee gepaard gaande economische crisis in het Alpengebied overvallen een bevolking die al vóór de pandemie moest vrezen voor de toekomst van de regio. In de afgelopen eeuw zijn talloze relatief arme en geïsoleerde bergdorpen door de aanleg van skipistes en -liften omgetoverd in zeer welvarende wintersportplaatsen.

 

Deze oorden zijn sinds hun sluiting in maart al miljarden euro’s aan inkomsten misgelopen. Als het hele skiseizoen in Tirol verloren zou gaan, dan zou dat volgens het Österreichisches Institut für Wirtschaftsforschung betekenen dat het land maar liefst drie procent van zijn totale bbp zal kwijtraken. In sommige opzichten is de uitwerking van de pandemie op deze skigebieden een voorproefje van een toekomst waarin het twee graden warmer zal zijn dan nu. Afgezien van de dreiging die de klimaatverandering voor de wintersportgebieden in de Alpen betekent, begint een groeiende burgerbeweging zich te verzetten tegen de machtige skisector, met het argument dat projectontwikkelaars ongerepte landschappen opofferen aan steeds grootsere projecten waarbij geen rekening wordt gehouden met de opwarming van de aarde.

 

In de afgelegen vallei staan enkele familiehotels en bed-and-breakfasts, maar het is hier te smal voor de bouw van een tankstation of een supermarkt, laat staan cafés en après-skiclubs. Skiërs laten het Pitztal vaak links liggen en kiezen ervoor om hun geld uit te geven in naburige wintersportgebieden, waar meerdere dorpen, pistes en valleien met behulp van kabelbanen tot één groot netwerk van sneeuwpret en uitgelaten après-ski zijn omgetoverd, met inbegrip van spa’s, dure restaurants en concerten van Mariah Carey of Robbie Williams.

 

Explosieve aanpassing
Het verbinden van de twee skigebieden en de aanleg van drie nieuwe kabelbanen, een enorm waterreservoir, een skitunnel en bars en restaurants voor 1600 toeristen zouden leiden tot het grootste aaneengesloten skigebied van Europa. En voor de inwoners van de streek zou het betekenen dat ze ook welgestelder wintersporters naar hun dal kunnen lokken. “Het is bespottelijk,” zegt Tina Estermann , lerares op een lagere school en yoga-instructrice. Het skiën is hier niet alleen een levenswijze zoals de meeste kinderen in Tirol kon Estermann al skiën toen ze net kon lopen, maar is ook verantwoordelijk voor één op de vier banen in de regio, waaronder die van haar moeder, die in een wintersporthotel werkt.

 

“We zijn niet tegen skiën, want dat maakt deel uit van het leven van de mensen hier,” zegt ze terwijl we door het geurende dennenbos van de Feldringalm lopen, een van de weinige plekken die aan de uitbouw van wintersportmogelijkheden zijn ontsnapt. “We hebben hier al zóveel skioorden, en het opblazen van een heel stuk berg voor het zoveelste wintersportgebied...,” zegt ze terwijl ze hoofdschuddend voortstapt. Tina en Gerd Estermann wandelen door een van de weinige streken in Tirol die niet zijn aangetast door infrastructuur ten behoeve van de wintersport. Een paar maanden later, toen het project voor het ‘gletsjerhuwelijk’ bekend werd gemaakt, startten vader en dochter een nieuwe petitie.

 

“We hadden nooit gedacht dat de steun tot zo’n golf zou aanzwellen,” zegt zij.


Slimmer dan de natuur
Maar als klimaatwetenschapper aan de ETH Zürich weet hij hoe zinloos het project is. Wanneer de pandemie eenmaal onder controle is gebracht, zullen dorpen van niet meer dan duizend inwoners weer worden overstroomd door grote aantallen wintersporters, tienmaal zoveel als hun inwonertal. De vraag is hoe lang dat nog zo blijft, zegt Knutti. Honderden kleinere skistations die populair waren toen hij als jongen met zijn vader skiede, zijn al opgeheven en sommige zijn volledig afgebroken.

 

Nu de aarde opwarmt, is de hoogte waarop het doorgaans koud genoeg is voor een flink pak sneeuw in de afgelopen eeuw met vierhonderd meter omhoog gekropen. “Alle wintersportoorden onder de duizend meter zijn al failliet gegaan en de stations die daar net boven liggen, zitten zwaar in de problemen,” zegt Knutti. “Dat is allemaal koffiedik kijken,” zegt Franz Hörl, voorzitter van de koepel voor kabelbaanexploitanten. Hoewel hij de dreiging van de klimaatverandering in meer algemene zin erkent, twijfelt hij aan nauwkeurige voorspellingen voor precieze locaties.

 

Volgens hem waarschuwden wetenschappers in de jaren negentig al dat de gewaagde skiraces op de beruchte Streif-piste bij Kitzbühl, waarvan een deel op niet meer dan achthonderd meter hoogte ligt, in het jaar 2015 niet meer gehouden konden worden. “Telkens wanneer ik de race bekijk, denk ik aan Knutti,” zegt Hörl. De afdaling wordt nog altijd geskied, maar inmiddels bijna nooit meer op sneeuw die uit de hemel is gevallen. Vorige winter is er in Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk 1,23 miljard euro geïnvesteerd in nieuwe infrastructuur voor skigebieden, waarvan een groot deel ten behoeve van de inzet van sneeuwkanonnen, die skipistes onder een laag kunstmatig geproduceerde sneeuw bedekken.

 

Maar de batterij sneeuwkanonnen die tegen de klimaatverandering wordt ingezet, kan alleen goed functioneren als de temperatuur rond de –4°C ligt. “Op de lange termijn kun je niet slimmer zijn dan de natuur.


Afromen

Maar Jakob Falkner, manager van het skistation in Sölden en zoon van een van de pioniers van de skiliftbouw, wil met het ‘gletsjerhuwelijk’ niet slimmer zijn dan de natuur. Het enige waarop hij hoopt, is dat de skipistes naar een hoogte van ruim boven de 2700 meter verlegd kunnen worden. “Die hoogte zal ons helpen,” zegt Falkner, die ook heeft geïnvesteerd in een spa met warmwaterbronnen, een outdoor-centrum en een themapark rond de James Bond-film Spectre, waarin 007 de bad guys al skiënd achtervolgt op de poedersneeuw van Sölden. Omdat alleen bestaande skistations nog mogen uitbreiden of samengaan, is het 115 miljoen euro kostende ‘gletsjerhuwelijk’ voor Sölden een van de weinige manieren om nog te kunnen groeien.

 

“De logica vereist het,” zegt Falkner. Toen overheidsbeambten het gebied in 2019 bezochten, slechts drie jaar nadat de plannen waren ingediend, was een deel van het ijs dat voor de opbouw van skipistes was bestemd, al gesmolten. Met een 115 miljoen euro kostend project moeten twee skioorden onderling verbonden worden, waardoor de Pitztaler Gletscher zou gaan behoren tot het grootste aaneengesloten skigebied van de Alpen.” Maar veel inwoners hebben een ander idee van pragmatisme.

 

Ook in Duitsland en Italië wordt geprotesteerd tegen het skitoerisme, en in sommige dorpen zijn burgemeesters die er al lange tijd de scepter zwaaiden, weggestemd en vervangen door onafhankelijke politici die het skitoerisme aan banden willen leggen. En uit een landelijke opiniepeiling van het Oostenrijkse Wereldnatuurfonds bleek dat bijna negentig procent van de Oostenrijkers tegenstander is van het uitbreiden van skioorden naar hoger gelegen gebieden die nog onaangetast zijn – een mate van afwijzing die de milieuorganisatie verraste, maar niet de plaatselijke bevolking. Voorlopig denkt Falkner dat het gletsjerhuwelijk is uitgesteld en dat de plannen worden bestudeerd door nieuw gekozen bestuurders in het Pitztal.


Oogkleppen
Ze kozen voor het laatste. “Achteraf gezien was dat een zegen,“ zegt Pirpamer. Volgens Christophe Clivaz, assistent-professor aan het Institut de géographie et durabilité van de Université de Lausanne in Zwitserland en parlementslid voor de Zwitserse Grünen, zouden skioorden in de Alpen ook moeten investeren in andere zaken als wintersport. “Het is voor mensen heel moeilijk te aanvaarden dat dit het einde van het skiën betekent”, zegt Clivaz.

 

“Maar deze skioorden zullen moeten diversifiëren als ze willen overleven. ” Bergwandelen, mountainbiken, culinaire en culturele evenementen en de majestueuze pracht van het landschap zelf “zouden genoeg moeten zijn,” zegt hij. Deze zomer werd een nieuw bezoekerscentrum geopend voor het spotten van de alpensteenbok, een wilde geitensoort met grote, gebogen hoorns die in de hoge Alpen leeft. Het paar was aanvankelijk voor het ‘gletsjerhuwelijk’, totdat ze meer over het plan vernamen.

 

“We begonnen er steeds meer aan te twijfelen of dit voor ons wel de juiste weg is,” zegt Olivia. “Kijk eens hoe schitterend het hier is, hoe rustig en vredig,” zegt Olivia. “Dit is het toch waarnaar mensen op zoek zijn?”.

 

Zo werden deze ‘levende fossielen’ gered.