Sommige stenen van Stonehenge mogelijk afkomstig van eerdere monumenten

16-02-2021 08:00

Categorie: Geschiedenis

Sommige stenen van Stonehenge mogelijk afkomstig van eerdere monumenten

Foto: Madelief de Bloem, Redactie: Dylan Meijer

 

Na jaren van archeologisch onderzoek denken onderzoekers dat de Neolithische Britten enkele kolossale stenen van het beroemde monument hebben aangevoerd vanuit een afgelegen streek in Wales.

 

Het is niet moeilijk te zien waarom Stonehenge een van de meest emblematische archeologische megalieten in de wereld is. De megalithische cirkel op de Welshe vindplaats Waun Mawn is ongeveer net zo groot als Stonehenge en de bouwers ervan hebben het monument op dezelfde wijze uitgericht op bepaalde zonnestanden en lijken zelfs ten dele hetzelfde type bouwmateriaal te hebben gebruikt. Maar in tegenstelling tot Stonehenge zijn er slechts een paar stenen van het Welshe monument bewaard gebleven. Het onderzoeksteam denkt dat de bouwers van Waun Mawn de steencirkel vijfduizend jaar geleden weer hebben afgebroken en enkele van zijn drie ton wegende ‘bluestones’ over een afstand van 280 km naar het oosten hebben getransporteerd, naar de Salisbury Plain (een uiterst moeizame onderneming).


De dwarsdoorsnede van een van de steenkuilen die hier zijn ontdekt, blijkt perfect aan te sluiten op het profiel van een van de ‘bluestones’ die in Stonehenge zijn gebruikt, wat erop wijst dat tenminste enkele van deze stenen over een afstand van 280 kilometer vanuit Wales naar het monument in Engeland zijn getransporteerd. “Een van de dingen die ik altijd zo fascinerend aan Stonehenge heb gevonden, is dat het monument heel veel vragen oproept, vragen die waarschijnlijk nooit beantwoord zullen worden,” zegt Kate Fielden, vicevoorzitter van Rescue The British Archaeological Trust, die niet bij het nieuwe onderzoek was betrokken.

Aanwijzingen in een oude legende?
Het grote aantal hypotheses over de mogelijke oorsprong van Stonehenge is de afgelopen tientallen jaren dankzij baanbrekende ontwikkelingen in de archeologie steeds kleiner geworden.

Wat is een zonnewende?
Stonehenge werd niet in één keer opgericht. De bouw ervan moet zo’n vijfduizend jaar geleden zijn begonnen, waarna het monument in de loop der millennia meerdere keren werd aangevuld en opnieuw gerangschikt. Uit geochemische analyses is duidelijk geworden dat de zandstenen sarsens afkomstig zijn uit de buurt van het Engelse plaatsje West Woods, op een steenworp afstand van Stonehenge. De bluestones daarentegen lijken helemaal vanuit de Preseli Hills in het uiterste westen van Wales over land naar Stonehenge te zijn versleept, over een afstand van een kleine driehonderd kilometer.

Onlangs hebben Parker Pearson en collega-onderzoekers in twee Welshe steengroeven het exacte type bluestone gevonden dat voor Stonehenge is gebruikt. Hoewel deze fascinerende legende over de grillen van een tovenaar uiteraard een fantasievol bedenksel is, doet het feit dat de bluestones van Stonehenge afkomstig zijn uit steengroeves aan de westkust van Wales, pal tegenover Ierland, sommigen afvragen of de mythe mogelijk toch een kern van waarheid bevat.

Op jacht naar voorlopers
De archeologische vindplaats van Waun Mawn, die voor het eerst in 2010 met Stonehenge in verband werd gebracht, is op het eerste gezicht geen bijzondere plek. Toch keerde het team in 2017 terug naar Waun Mawn om aan weerszijden van de mogelijke boog enkele smalle proefsleuven te graven. In Stonehenge heeft dit soort bodemradartechnologie een baanbrekende rol gespeeld in het onderzoek naar aanwijzingen die onder de grond verborgen liggen. Het feit dat met dezelfde methode in Waun Mawn geen resultaten werden geboekt, was zowel merkwaardig als frustrerend.

Uiteindelijk realiseerde het onderzoeksteam zich dat dit stuk Welshe platteland niet genoeg magnetische mineralen of elektrisch geleidend gesteente bevatte om met behulp van bodemradar zijn geheimen prijs te geven.

Perfecte puzzelstukjes
De steenkuilen vormden een segment van wat ooit een cirkel met een doorsnede van 110 m moet zijn geweest, dezelfde diameter als die van de greppel die rond Stonehenge loopt. Als alle staande stenen van Waun Mawn nog in die kuilen zouden staan, zouden ze zijn uitgericht op de zomerzonnewende opnieuw net als de stenen van Stonehenge. De resultaten duidden erop dat de steencirkel van Waun Mawn tussen 5600 en 5000 jaar geleden werd opgericht, nog vóór de bouw van Stonehenge. Een van de bluestones in Stonehenge leverde een aanwijzing op, namelijk een zeer aparte dwarsdoorsnede die perfect paste in een van de steenkuilen van Waun Mawn.

Bovendien kwamen de steenscherfjes op de bodem van een van de kuilen in Waun Mawn geologisch precies overeen met het type bluestone dat in Stonehenge was gebruikt, een steensoort die ‘ongevlekte diabaas’ wordt genoemd. Uit eerdere analyses van menselijke skeletresten uit Stonehenge is gebleken dat sommige doden uit het westen van Wales kwamen. Volgens Richard Madgwick, archeoloog aan de Cardiff University in Wales, is het idee dat Stonehenge tenminste één Welshe voorloper heeft, “vrij aannemelijk.

Wat was de functie van Stonehenge?
Omdat slechts één van de 44 bewaard gebleven bluestones van Stonehenge overtuigend kan worden herleid tot Waun Mawn, denkt het onderzoeksteam dat deze steensoort uit steengroeven in heel Groot-Brittannië kunnen zijn aangevoerd. In dat geval moet Stonehenge voor de migrerende bouwers van bijzonder grote betekenis zijn geweest. Stonehenge ligt precies tussen deze beide cultuurregio’s in en Parker Pearson denkt dan ook dat het monument mogelijk als een verbindend ‘neutraal gebied’ kan hebben gediend, waar verschillende Neolithische stammen tegenstellingen konden overwinnen. Zijn team vond in Durrington Walls, een Neolithische vindplaats in de buurt van Stonehenge, een schat aan varkensbotten.

Het nieuwe onderzoek onderbouwt de hypothese dat de oprichters en gebruikers van Stonehenge allesbehalve in een sedentair en geïsoleerd verband leefden, zegt Vincent Gaffney, een archeoloog van de University of Bradford in Groot-Brittannië die niet bij het onderzoek was betrokken.

Herinneringen in steen
Minder duidelijk is waarom deze bluestones nu precies vanuit Wales naar de Salisbury Plain werden getransporteerd. Zijn collega legde uit dat ze bestemd waren voor de voorouders. Hetzelfde kan hebben gegolden voor de verplaatste bluestones uit Wales. Ze werden in Stonehenge opgericht en, zoals de vele ganggraven die in dit tijdperk werden gebouwd, op de zonnestanden uitgericht, een ander verschijnsel dat onveranderlijk was.

Stonehenge is mogelijk dus niet alleen een multiculturele verzamelplek geweest, maar ook een gedenkteken. Hoewel we vijfduizend jaar na deze volken leven, is het niet zo moeilijk om begrip te hebben voor het verlangen van deze mensen om de herinnering aan hun voorouders levend te houden. Deze bluestones waren drie ton wegende versies van aandenkens: foto’s, brieven en snuisterijen, die dierbaren van elkaar bewaren.