Waar ontstond het voetbal? Archeologen aan het woord

03-03-2021 08:00

Categorie: Geschiedenis

Waar ontstond het voetbal? Archeologen aan het woord

Foto: Sabrine el Alami, Redactie: Thomas Smallenbroek

 

“Het idee van een teamsport werd uitgevonden in Meso-Amerika.”

 

In 1957 speelden jongens in Rome een potje voetbal naast de bogen van een aquaduct uit de oudheid. Voetbal is verreweg de populairste sport op aarde, en dat heeft zo zijn redenen. Het moderne voetbal ontstond in de negentiende eeuw in Engeland. “Het idee van een teamsport werd uitgevonden in Meso-Amerika,” zegt Mary Miller, een kunsthistorica van de Yale University die uitgebreid studie heeft gedaan naar vroege bewijzen van de sport.

 

Voetbaloorlog

Veel van deze culturen beoefenden een sport waarbij een zware bal werd gebruikt, gemaakt van een bestanddeel uit boomhars. Het is onduidelijk waar precies het spel drieduizend jaar geleden werd uitgevonden, maar het was bij veel Meso-Amerikaanse volken populair, van de Teotihuacanen en de Azteken tot de Maya’s. Dat gold ook voor de spelregels, waaronder de vereiste dat de bal in het spel gehouden moest worden door hem met lichaamsdelen of met behulp van rackets of bats voort te bewegen. In deze oude beschavingen werd de vervaardiging van rubberen ballen geperfectioneerd, duizenden jaren voor de introductie van gevulkaniseerd rubber.

 

Andere bewijzen voor het bestaan van het spel lopen uiteen van afbeeldingen op aardewerk tot meer dan 1300 speelvelden die door stenen muren werden omringd. Ook historische bronnen bevatten verwijzingen naar het spel, in de vorm van de geschriften van Diego Durán, een Dominicaanse priester uit de koloniale tijd. Zijn ooggetuigenverslagen van het leven van de Azteken bevatten ook een beschrijving van het balspel zoals dat in 1585 werd gespeeld. Spelers liepen tijdens het spel vaak levensgevaarlijke verwondingen op wanneer ze door de harde, zware bal werden geraakt.

 

Als een speler erin slaagde de bal door een hoog opgehangen ring op de helft van de tegenstander te stuiten, was het spel meteen in zijn voordeel beslist. De winnaar, zo schreef Durán, “werd geëerd alsof hij een man was die talloze tegenstanders had verslagen en een veldslag had gewonnen. Hoewel dit balspel ook dagelijks en op geïmproviseerde wijze werd gespeeld, zoals het huidige voetbal of basketbal, speelde de sport een centrale rol in de religie en oorlogvoering van de Meso-Amerikaanse culturen. Naar verluidt speelden Azteekse koningen het spel ter vervanging van oorlog, waarbij ze met een sportieve zege de heerschappij over grondgebied wonnen of diplomatieke conflicten konden bijleggen.

 

“Het spel bevat het centrale element van de strijd tussen mensen en goden. Onbekend is nog steeds hoe het spel precies werd gespeeld en hoe het gruwelijke ritueel dat de verliezers te wachten stond, in zijn werk ging. Maar de geest van het balspel, volgens Miller een geest van “gecompliceerd teamwerk”, is terug te vinden in de moderne versies van het spel en in de miljoenen spelers die tegenwoordig overal ter wereld in prachtige stadions of op geïmproviseerde veldjes dribbelen, voorzetten geven en passen.