Waarom sommige varianten van het coronavirus besmettelijker zijn

30-01-2021 08:00

Categorie: Wetenschap

Waarom sommige varianten van het coronavirus besmettelijker zijn

Foto: Nina van Ooijen, Redactie: Akira van der Meer

 

Een groep van meerdere mutaties van het virus lijkt de verspreiding van COVID-19 te versnellen.

 

De cel is besmet met het SARS-CoV-2-virus en sterft daardoor af. Maar juist nu mensen minder oplettend worden en de veiligheidsmaatregelen steeds minder strikt opvolgen, verspreidt een groep nieuwe varianten van het SARS-CoV-2-virus zich razendsnel in bevolkingsgroepen in diverse delen van de wereld. De snelle verspreiding van een drietal gemuteerde virusstammen wijst erop dat ze besmettelijker zijn dan het oorspronkelijke virus en sneller van de ene gastheer naar de andere kunnen overspringen. “Dus heeft het virus heel veel kansen om zich aan te passen.

 

Ten eerste blijkt uit de jongste analyses van de voorhanden vaccins dat ze ook werkzaam zijn tegen de nieuwe varianten. Totdat een groot aantal mensen is gevaccineerd, zijn de bestaande maatregelen om de verspreiding van het virus te beperken, zoals het dragen van een mondkapje, social distancing, het geregeld wassen van de handen en goede ventilatie, nóg belangrijker om de golf van infecties in te dammen. “De varianten mogen dan besmettelijker zijn, maar de fysieke omstandigheden zijn hetzelfde gebleven,” zegt Müge Çevik, expert in infectieziekten aan de University of St. Andrews in Schotland.


Genetische lappendeken
Een virus vermeerdert zich door een cel van een gastheer binnen te dringen en de machinerie ervan te gebruiken om kopieën van zichzelf te maken. Veel van die veranderingen hebben geen invloed op het functioneren van het SARS-CoV-2-virus en sommige zijn zelfs schadelijk voor de reproductieve viriliteit ervan, maar deze mutaties doen zich steeds opnieuw voor. Maar veranderingen die de viriliteit van een virus bevorderen, kunnen de verspreiding ervan versnellen, omdat de ‘betere’ variant plaatselijke varianten al snel de loef afsteekt en het aantal gevallen van besmetting snel doet stijgen. Dat lijkt het geval te zijn in Groot-Brittannië, Brazilië en Zuid-Afrika.

 

Die variant is inmiddels in ruim zestig landen opgedoken, waaronder ook de VS, en uit schattingen blijkt dat het halverwege maart de overheersende variant in dat land zal zijn. Een onafhankelijke variant die P.1 wordt genoemd, lijkt verantwoordelijk te zijn voor een golf van besmettingen in het Braziliaanse Manaus, waar de stam in december voor bijna de helft van de nieuwe COVID-19-infecties zorgde. Laboratoriumexperimenten lijken erop te wijzen dat het eiwit in de spikes zich dankzij deze mutatie beter kan hechten aan een cel, wat zou kunnen betekenen dat een variant met deze mutatie beter is in het besmetten van zijn gastheer. Een andere mogelijkheid is dat nieuwe varianten ervoor zorgen dat mensen die ermee besmet raken, meer kopieën van het virus aanmaken dus een hogere ‘virusvracht’ bij zich dragen.

 

Mutaties kunnen een virus als SARS-CoV-2 ook op talloze andere manieren helpen om zich sneller te verspreiden. Andere veranderingen zouden het virus kunnen helpen om gedurende langere tijd buiten het lichaam te overleven of zichzelf sneller te kunnen kopiëren. Om de zaken nog ingewikkelder te maken, kunnen afzonderlijke aanpassingen in het genoom van het virus op zichzelf een ander uitwerking hebben dan in de context van meerdere mutaties.

Virale verplaatsing
Zonder geregelde tests zullen veel besmettingen met het SARS-CoV-2-virus onder de radar blijven, zegt Ellie Murray, assistent-professor epidemiologie aan de Boston University School of Public Health in Massachusetts. Ook de complexe eigenschappen van individuele mensen zijn een uitdaging, want iedereen reageert weer anders op het virus. Wetenschappers zijn er niet zeker van of de nieuwe varianten die het eerst in Brazilië en Zuid-Afrika zijn gespot, eveneens besmettelijker zijn. Toen de P.1-stam van het virus zich razendsnel door Manaus verspreidde, was al meer dan zeventig procent van de plaatselijke bevolking met eerdere varianten van het coronavirus besmet geraakt, een percentage dat op papier hoog genoeg zou moeten zijn om groepsimmuniteit op te leveren.

 

Uit een computermodel komt naar voren dat de verspreiding van 501Y.V2 verklaard zou kunnen worden door het feit dat deze variant vijftig procent besmettelijker is dan het oorspronkelijke virus. Maar de verspreiding van 501Y.V2 zou evengoed het gevolg kunnen zijn van de mogelijkheid dat ook deze variant de immuniteit van eerder besmette mensen heeft weten te omzeilen. Om de mogelijkheid te onderzoeken of de nieuwe variant in staat is om ons immuunsysteem te omzeilen, maakten Moore en haar collega’s gebruik van ‘pseudovirussen’, die cellen met behulp van hetzelfde eiwit als SARS-CoV-2 binnendringen maar zich daar niet kunnen vermeerderen. Uit hun experimenten blijkt dat de mutaties van 501Y.V2 een negatieve invloed hebben op de efficiëntie van antilichamen in het bloed van mensen die al eerder met het coronavirus besmet zijn geraakt.

Versterkte maatregelen tegen verspreiding
De opkomst van nieuwe varianten toont nog eens aan dat de maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus nog steeds hard nodig zijn, vooral nu vaccinatieprogramma’s traag blijken te verlopen. Testen, mondkapjes en social distancing zijn nog steeds de manieren om het virus in te dammen. In een afgesloten ruimte, waaronder ook de kleine ‘kassen’ die door sommige restaurants worden gebruikt om gasten buiten te bedienen, heeft het virus volgens Murray een grotere kans om zich in de lucht te concentreren en mensen met COVID-19 aan te steken. Uit contactonderzoeken is gebleken dat het risico op besmetting met het virus binnenshuis twintigmaal zo hoog is als buitenshuis.

 

“We moeten kijken naar het hele spectrum van risico’s,” zegt zij, en ons beter bewust worden van de momenten en plekken waar we minder voorzichtig hoeven te zijn. Hoewel mondkapjes zeker geen tovermiddel zijn en altijd gepaard moeten gaan met andere maatregelen, zoals social distancing, helpen ze wel degelijk om de verspreiding van het virus tegen te gaan in omgevingen waar veel mensen elkaar tegenkomen. “We zijn in oorlog met dit virus,” zegt hij. Ook het versnellen van vaccinatieprogramma’s is van vitaal belang, omdat het virus daardoor steeds minder kansen zal krijgen om zich te vermeerderen en aan te passen.

 

Toch zullen mensen nog altijd rekening met elkaar moeten houden en erop moeten letten dat ze het virus niet ongewild verspreiden.