Werd het coronavirus overgedragen van nerts op mens? Dit is wat we weten!

02-06-2020 08:00

Categorie: Wetenschap

Werd het coronavirus overgedragen van nerts op mens? Dit is wat we weten!

Foto: Madelief de Bloem, Redactie: Thomas Smallenbroek

 

Als dit wordt bevestigd, is dit het eerste harde bewijs dat een specifieke diersoort het virus kan overbrengen op een mens.

 

Nederlandse autoriteiten maakten vorige week bekend dat ze denken dat een nerts het coronavirus heeft overgedragen aan een medewerker van een fokkerij en op 25 mei werd een tweede mogelijke besmetting gemeld. Als dit wordt bevestigd, is dit het eerste harde bewijs dat een specifieke diersoort het virus kan overbrengen op een mens.

 

Uit een analyse bleek dat er grote gelijkenis was tussen het virus dat bij de medewerker werd aangetroffen en het virus van de nertsen, waardoor het plausibel is dat het virus van de ene soort op de andere is overgebracht. “Op basis van de onderlinge vergelijking en de plaats van het virus in de stamboom, is de conclusie op grond van dit onderzoek, dat het aannemelijk is dat één medewerker van een besmet nertsenbedrijf door nertsen is besmet,” stelde de regering op 19 mei in een nieuwsbericht.

 

In ten minste drie nertsenfokkerijen in het zuiden van het land bleek uit tests dat nertsen besmet waren met het coronavirus, vertelt Lisa Gaster, woordvoerder van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

 

“Wat we hieruit kunnen concluderen is dat we nog steeds veel nieuws leren over COVID-19, dit coronavirus en de dieren die erdoor kunnen worden besmet,” aldus viroloog Brian Bird, die als dierenarts en associate director werkzaam is aan het One Health Institute van de University of California Davis. Bird, die niet betrokken is bij het Nederlandse onderzoek, waarschuwt tegen onnodige angst. “Het risico is hier ontstaan in direct contact of directe nabijheid van nertsen die in een fokkerij worden gehouden, en het grote publiek heeft maar heel weinig contact met dergelijke dieren in dit soort settings.”

 

Ook bij honden, katten, tijgers en leeuwen werden besmettingen met het virus geconstateerd, maar er zijn geen aanwijzingen dat deze dieren de ziekte op mensen hebben overgedragen.

 

Over het algemeen wordt gedacht dat vleermuizen het ‘reservoir’ waren voor het nieuwe coronavirus, aangezien het genenmateriaal van een virus dat voorkomt bij een vleermuissoort genaamd hoefijzerneus voor 96 procent identiek is aan het genoom van het coronavirus dat zich nu onder mensen verspreidt. Maar wetenschappers hebben nog niet kunnen aantonen dat het virus direct van vleermuizen op mensen is overgedragen. Het zou kunnen dat dit ook nooit kan worden bewezen, tenzij ze SARS-CoV-2 (het coronavirus dat onder mensen de ronde doet) bij een wilde vleermuis ontdekken. Het is ook nog steeds niet duidelijk of het virus aan de mens werd overgedragen via een ‘tussengastheer’, zoals een schubdier.

 

Er leven meer dan 800.000 nertsen op Nederlandse fokkerijen en volgens het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit levert deze bedrijfstak zo'n 110 miljoen euro per jaar op. De wezelachtige dieren leven in het wild in of bij het water. Vanwege hun zachte vacht zijn ze geliefd in de bontindustrie, vooral in China, dat de grootste importeur is van nertsenpelzen.

 

In 2016 waren er meer dan 150 fokkerijen in Nederland, die goed waren voor zes miljoen nertsvachten, volgens Humane Society International. Maar de nertsfokkerijen worden uitgefaseerd. Sinds 2013 is het verboden om een nieuwe fokkerij te openen en de bestaande bedrijven moeten in 2024 hun deuren gesloten hebben. PJ Smith, directeur modebeleid bij Humane Society International, stelt dat de ontwikkelingen rond het coronavirus bij nertsen tot eerdere sluiting van bedrijven zou kunnen leiden. Volgens hem lijken de nertsfokkerijen die in heel Europa voorkomen veel op kippen- of varkenshouderijen in de bio-industrie. “Er staan eindeloze rijen kooien in schuren waarin duizenden nertsen worden gehouden. In elke kooi zitten verschillende dieren en hun uitwerpselen vallen door spijlen op de grond.”

 

Zelfs als de overdacht van het virus van een nerts op een mens inderdaad het eerste bekende geval zou blijken te zijn van een dier-op-mens-besmetting, is het risico voor het grote publiek door dit incident of door bontbedrijven in het algemeen zeer klein, zo benadrukken de Nederlandse autoriteiten. Uit tests bij nertsenbedrijven door het in Bilthoven gevestigde RIVM bleek dat het virus niet werd aangetroffen in stofdeeltjes of luchtmoleculen buiten de schuren waar de dieren in worden gehouden.

 

Toen afgelopen maand bleek dat nertsen in bedrijven besmet waren, verbood de regering dat nertsen, hun mest of andere dieren uit de besmette bedrijven mochten worden verwijderd. In eerste instantie werd gedacht dat de nertsen op de fokkerijen het virus van mensen hadden gekregen, maar op basis van DNA-analyses denken de autoriteiten nu dat een medewerker ziek werd door besmetting door een nerts.

 

De overheid stelde vorige week ook dat wilde katten mogelijk zorgden voor overdracht van het virus tussen verschillende fokkerijen. Er werd op gewezen dat de ziekteverwekkers bij twee verschillende besmette bedrijven zeer veel op elkaar leken en dat drie van de elf katten die op een van de fokkerijen rondliepen antistoffen had tegen het coronavirus. “In afwachting van nader onderzoek wordt eigenaren van nertsenfokkerijen geadviseerd om ervoor te zorgen dat katten het terrein niet op kunnen komen of verlaten,” aldus de overheid.

 

De medewerker van de fokkerij die besmet raakte met het virus is inmiddels hersteld. Intussen wordt de regelgeving rond de arbeidsomstandigheden aangepast. Op alle bedrijven worden nertsen getest op antistoffen tegen het coronavirus, om te achterhalen hoe groot de verspreiding in de fokkerijen is. Als er besmette dieren worden aangetroffen, mogen er geen bezoekers in de schuren met nertsen komen en moeten werknemers beschermende werkkleding dragen. Daarnaast moeten de fokkerijen een melding doen van alle dieren die symptomen van COVID-19 vertonen.

 

Inmiddels vergelijken onderzoekers de DNA-monsters van de zieke fokkerijmedewerker, van besmette mensen in de omgeving van de fokkerij en van besmette nertsen om te proberen de stamboom van het virus uit te pluizen en daardoor meer te weten te komen over de besmettingsketen.

 

De overheid neemt de juiste maatregelen, maar het is wellicht nodig om ook andere soorten in de toekomst te monitoren, als blijkt dat er nog meer dieren besmet zijn, aldus viroloog Brian Bird. “We moeten op alles bedacht zijn en heel alert blijven.”