Welke optische illusies kunnen dieren zien?

07-01-2021 08:00

Categorie: Dieren

Welke optische illusies kunnen dieren zien?

Foto: Yasamin Varzideh, Redactie: Enya van der Molen

 

Veel dieren trappen in dezelfde optische illusies als wij, wat iets zegt over hoe visuele perceptie door de evolutie wordt gevormd.

 

Visuele illusies herinneren ons eraan dat we de werkelijkheid niet passief registreren, maar actief interpreteren. Al decennialang gebruiken wetenschappers illusies om de psychologische en cognitieve processen te onderzoeken die aan onze visuele waarneming ten grondslag liggen. Meer recentelijk komt er bewijs naar voren dat veel dieren net als wij allerlei visuele illusies kunnen waarnemen en creëren. Als we begrijpen waar deze illusies in verschillende hersenen ontstaan, kunnen we niet alleen meer leren over hoe wij onze wereld waarnemen, maar ook hoe andere dieren die van hen waarnemen.

 

Denk bijvoorbeeld aan de illusie van de draaiende slang, die heel bekend is onder neurowetenschappers en psychologen. Door de neuronen in de hersengebieden voor visuele waarneming te volgen en manipuleren terwijl de vliegen naar de illusie keken, konden ze vaststellen dat de illusie ontstaat door kleine onevenwichtigheden in de bijdragen van verschillende soorten neuronen die beweging detecteren. Er zijn talloze voorbeelden die aantonen dat veel dieren niet alleen dezelfde illusies kunnen waarnemen als de mens, maar dat ze ook illusies kunnen creëren om andere te misleiden.

 

Bewegende beelden
Uit onderzoek blijkt dat apen, katten en vissen allemaal kunnen worden misleid en beweging kunnen zien wanneer er geen beweging is. In 2019 lieten Italiaanse wetenschappers de illusie van de draaiende slang zien aan leeuwen in gevangenschap. Twee van de drie leeuwen reageerden op de illusie alsof het een bewegende prooi betrof. De onderzoekers gaven aan dit met meer dieren in gevangenschap te willen uitproberen om te zien of illusies kunnen helpen bij het verminderen van stress en het verbeteren van het welzijn.

 

Gevederde illusionisten
Wanneer er een potentiële partner komt, gaat het mannetje op het podium staan en laat hij alle voorwerpen een voor een aan haar zien. De vrouwtjes bezoeken enkele priëlen voordat ze een partner kiezen op basis van de aantrekkingskracht van zijn prieel. Mannelijke prieelvogels schikken hun bijzondere voorwerpen heel zorgvuldig en gebruiken een illusie om ze beter onder de aandacht te brengen. Deze illusie wordt gedwongen perspectief genoemd.

 

Goede voorbeelden zijn het paleis van Assepoester in Disney World en dat van Doornroosje in Disneyland. Wanneer je ervoor staat, worden je hersenen voor de gek gehouden en lijkt het gebouw veel hoger dan het werkelijk is. De mannetjes die het gedwongen perspectief beter weten toe te passen en de beste illusie weten te creëren, veroveren meer partners.

 

Baardagamen voor de gek houden
Tijdens het eerste experiment onderzocht zijn team of baardagamen de Delboeuf-illusie zien. Bij die bekende illusie lijkt een dichte cirkel groter of kleiner door de grootte van de cirkel eromheen. ‘Als ze in de illusie trappen, zouden ze het eten op een kleinere schaal moeten verkiezen boven dezelfde hoeveelheid voedsel op een grotere schaal. En dat is precies wat de baardagamen deden, wat erop wijst dat ze gevoelig zijn voor de illusie.

 

Denk daarbij aan de Müller-Lyer-illusie, waarbij twee lijnen van dezelfde lengte toch lijken te verschillen door de richting van de pijlmarkeringen aan het uiteinde, en de horizontaal-verticaal-illusie , waarbij een verticale lijn als langer wordt gezien dan een dwarse horizontale lijn van dezelfde lengte.

 

Gewiekste zeekatten
Sommige dieren creëren hun eigen optische illusies. ’ Goede voorbeelden zijn de strepen van zebra’s en de vlekken van luipaarden. Door de donkere en lichte schakeringen kunnen ze opgaan in de achtergrond. Deze zijn er in tal van kleuren en ze leven in zeer uiteenlopende gebieden.

 

Hij ontdekte dat krabben die in getijdenpoelen leven hogere contrastmarkeringen hebben dan krabben die in meer homogeen uitziende wadgebieden leven. Zeekatten, zoals deze Sepia latimanus bij het eiland Cebu in de Filipijnen, kunnen de kleur en het patroon van hun huid aanpassen om roof- en prooidieren te misleiden. De kampioen van disruptieve kleuring is wellicht de zeekat, die de kleur en het patroon van zijn huid kan aanpassen. Onderzoek naar wanneer zeekatten hun kleur en patroon aanpassen, heeft aangetoond hoe belangrijk visuele markeringen zoals oppervlak, contrast en randen zijn.

 

Hoe meer onderzoek wetenschappers uitvoeren in het laboratorium en in de natuur, hoe meer overeenkomsten ze vinden tussen de wijze waarop mensen en dieren de wereld waarnemen. Het herinnert ons eraan dat onze subjectieve werelden, ondanks de grote verschillen tussen Homo sapiens en fruitvliegjes, mogelijk meer op elkaar lijken dan gedacht. Mary Bates is een in Boston woonachtige wetenschappelijk schrijver die zich toelegt op de hersenen en het gedrag van de mens en andere dieren.

 

We wisten al dat vogelbekdieren bijzonder zijn.