Wetenschap lost raadsel van aangespoelde voeten op

21-03-2021 08:00

Categorie: Wetenschap

Wetenschap lost raadsel van aangespoelde voeten op

Foto: Chantal Schoumacher, Redactie: Akira van der Meer

 

De lugubere vondsten langs de kust van de Salish Sea leidden tot geruchten over seriemoordenaars en buitenaardse wezens. Maar de werkelijkheid is nóg verrassender.

 

Uitzicht op Howe Sound, in de Salish Sea ten noorden van Vancouver, met op de achtergrond de bergen van Gambier Island en de bergen langs de kust van het vasteland. De politie stond voor een raadsel. “Dat je in korte tijd twee van dit soort voeten vindt, is uiterst verdacht,” verklaarde Garry Cox van de Royal Canadian Mounted Police tegenover de krant Vancouver Sun. “De kans dat je een voet vindt, is één op de miljoen, maar twee voeten... dat is bizar.

Het jaar daarop doken er nóg vijf voeten op naburige Canadese stranden op. In de loop van de volgende twaalf jaar spoelden in totaal vijftien voeten aan in het gebied rond Vancouver Island, een doolhof van waterwegen dat de Salish Sea wordt genoemd. Zes voeten doken op in de Puget Sound, de baai in de VS die de zuidpunt van de zee vormt. Met uitzondering van een voet die in een oude wandelschoen stak, werden al deze lichaamsdelen omhuld door moderne sportschoenen.

De ‘sneaker-voeten’ werden beroemd, kregen hun eigen Wikipedia-pagina en trokken ook grappenmakers aan, die schoenen met kippenbotjes of opgezette hondenklauwen erin langs de Canadese kust verspreidden. Mensen belden de politie met alle mogelijke theorieën over de herkomst van de voeten. En over aliens, die hadden we ook nog”, vertelt Laura Yazedjian, een forensisch antropologe die als specialiste op het gebied van menselijke identificatie voor de dienst forensische opsporing van British Columbia werkt. Eigenlijk belt er in elke zaak wel een helderziende die zijn hulp aanbiedt.

Maar het blijkt dat dit soort raadsels beter als wetenschappelijk probleem dan als een forensisch geval kunnen worden opgelost. De wetenschap kan de meest voor de hand liggende vragen beantwoorden. Maar het onderzoek waarmee deze vragen zijn beantwoord, is zeker niet voor de hand liggend geweest. Om te verklaren hoe de voeten op de plekken belandden waar ze werden gevonden, moesten er tamelijk ongebruikelijke studies worden verricht.

Zinken of drijven
Een drijvend voorwerp wordt namelijk door de wind en op zeestromingen meegevoerd en kan vrij snel aanspoelen. Maar een voorwerp dat zinkt, kan op die plek op de bodem blijven liggen of door diepere zeestromingen worden weggevoerd. Bovendien zal een drijvend lijk door de blootstelling aan de lucht op een andere manier tot ontbinding overgaan dan een gezonken lijk, met alle gevolgen van dien voor de voeten ervan. Je zou denken dat een verdronken persoon zinkt omdat zijn of haar longen vol zitten met water en dat een lijk waarvan de longen nog met lucht zijn gevuld, juist blijft drijven.

Maar de werkelijkheid is iets ingewikkelder. Bij de helft ervan waren de longen met lucht gevuld, terwijl de anderen zoveel mogelijk lucht uit hun longen hadden geperst. Het is niet eenvoudig om zonder lucht in je longen onderwater aan wat gewichten te hangen, maar goed: dit waren jongens van de marine. Maar van de mannen die de lucht uit hun longen hadden geperst, bleef slechts zeven procent drijven.

Maar als de kadavers maar een fractie zwaarder waren, bijvoorbeeld door dikke kleren of water in de longen, zonken ze. Maar dat gebeurt lang niet altijd, zegt Yazedjian, de onderzoekster van de dienst forensische opsporing. In een diep meer of in zee kan een lijk onderwater blijven, aangezien de ontbinding ervan door de kou wordt vertraagd terwijl ook de hogere waterdruk ervoor zorgt dat de gassen in het lijk maar weinig uitzetten en het lichaam amper opblazen. In plaats daarvan wordt een gezonken lijk door andere microbiële processen verteerd en verandert het weefsel ervan langzaam in ‘lijkenwas’, “een was- of zeepachtige substantie”, aldus Yazedjian.

Dat is ook wat Yazedjian opviel aan de voeten die in de Salish Sea waren gevonden. Ze waren bedekt met lijkenwas, wat erop duidde dat de bijbehorende kadavers waren gezonken en onderwater tot ontbinding waren overgegaan.

Scheepgaande voeten
Om te begrijpen waarom de voeten uiteindelijk zonder de bijbehorende lichamen aanspoelden, moeten we eerst weten hoe een menselijk lichaam onderwater tot ontbinding overgaat en of het misschien niet weer aan de oppervlakte komt en dan wegdrijft. Maar daarmee is ons onderzoek nog niet in het water gevallen. Omdat menselijke kadavers vanwege ethische regels niet gebruikt mogen worden, gebruikte ze kadavers van varkens, die wel vaker als vervangers van het menselijk lichaam worden ingezet, omdat varkens en mensen ongeveer even zwaar zijn en in biologisch opzicht erg op elkaar lijken.

Kijk hoe hazen toeslaan als kannibalen op schokkende beelden
Uit nieuw onderzoek blijkt dat Amerikaanse hazen vlees eten en zelfs kannibalen zijn. Anderson voerde haar onderzoek ook nog in de Salish Sea uit, niet ver van de plek waar een halfjaar later een derde menselijke voet zou worden gevonden. Wat er vervolgens gebeurde, was niet zo aangenaam. Dus is het logisch dat een kadaver dat met schoenen en al in de Salish Sea is gezonken, door aasdieren wordt aangevreten en dat de voeten daarbij binnen mum van tijd losraken van de rest van het lichaam.

Volgens Yazedjian lijken alle voeten die in de Salish Sea zijn gevonden door natuurlijke processen, zoals ontbinding en het werk van aaseters, van hun lichamen te zijn losgeraakt. “Zeg alsjeblieft niet dat het om ‘afgehakte’ voeten gaat”, zegt zij, want de dienst forensische opsporing heeft geen enkel hak- of snijspoor op de botten gevonden waaruit dat zou moeten blijken. Bovendien zouden afgehakte voeten die in moderne sneakers van de laatste tien jaar steken, vrijwel zeker zijn blijven drijven. Niet alleen zijn de zolen van deze sportschoenen steeds luchtiger geworden, maar de synthetische schuimen die voor sneakerzolen worden gebruikt, waren rond die tijd al zeer veel lichter geworden.

Kortom, moderne sneakers met losse voeten erin zouden nooit zijn gezonken.

Blowing in the wind
Degene die vermoedelijk het best weet hoe en waar dingen in de Salish Sea terechtkomen, is hoogleraar oceanografie Parker MacCready van de University of Washington in de Amerikaanse stad Seattle. Hij heeft een driedimensionale computersimulatie gemaakt van de oceaan langs de kust van de Pacific Northwest, waar ook de Salish Sea onder valt. Het duurt niet lang voor de vlekken uiteenvallen in dunnere slierten en kleinere stippen, die steeds verder uiteen worden gedreven in alle richtingen onder invloed van de getijden en stromingen. Het model van MacCready toont aan dat, als er eenmaal iets in het water zit, dit op talloze plekken kan aanspoelen, maar die liggen wel allemaal rond de Salish Sea.

Ten tweede komt de wind hier meestal uit het westen, waardoor voorwerpen vanaf zee naar land worden geblazen, in plaats van andersom. En tot slot is er nog iets dat niet in het model van MacCready te zien is, maar waar hij wel op wijst. Er zijn veel mensen die sneakers dragen aan het strand langs de Pacific Northwest, en veel van hen maken wandelingen op de glibberige rotsen. Al die factoren bij elkaar, maken van de Salish Sea de perfecte voetmagneet.

De forensische opsporingsdienst heeft inmiddels het DNA van alle voeten vergeleken met de gegevens uit een database van ruim vijfhonderd vermiste personen in British Columbia, plus die uit het nieuwe Canadese National Missing Persons DNA Program dat in 2018 van start ging. Met behulp van het DNA konden negen voeten aan zeven vermiste personen worden gelinkt. Zijn voet werd in 2011 teruggevonden in een wandelschoen. Volgens de forensische opsporingsdienst in British Columbia is niet gebleken dat er in de Canadese zaken tot dusverre sprake was van een misdrijf.

Voor sommige gevallen werd duidelijk dat de persoon was gestorven door een ongeval of door zelfmoord, zoals in de zaak van een vrouw die van een brug sprong. Maar andere keren waren de omstandigheden onduidelijker. In de zaak van een jongeman wiens voet in 2019 in Puget Sound werd aangetroffen, kon de politie naar eigen zeggen niet vaststellen of er sprake was van een levensdelict of zelfmoord. Op het moment dat dit artikel werd geschreven, was de herkomst van vijf van de voeten die in British Columbia werden gevonden nog onbekend.

Er zijn ongetwijfeld mensen die het teleurstellend vinden dat er geen seriemoordenaar rondliep op de rotskusten van de Pacific Northwest. En hoewel Het mysterie van de drijvende voeten misschien een geweldige titel zou zijn, wordt dit waarschijnlijk geen Netflix original documentaire. En waarschijnlijk al helemaal niet als producenten ontdekken dat er vooral beelden in te zien zouden zijn van krabben die varkensingewanden rondsjouwen op de oceaanbodem, in plaats van lange shots van de jaarboekfoto van een seriemoordenaar. Maar als je er dieper over nadenkt, is het eigenlijk best opwindend dat de natuur ons bewijsmateriaal overhandigt voor zaken die anders waarschijnlijk voor altijd onopgelost zouden blijven.

Soms nemen dat soort onverwachte aanwijzingen ons mee in richtingen die we nooit hadden verwacht, als we maar geduldig en moedig genoeg zijn om ze te volgen.