Zullen er nog kunstmusea zijn als de pandemie voorbij is?

10-01-2021 08:00

Categorie: Geschiedenis

Zullen er nog kunstmusea zijn als de pandemie voorbij is?

Foto: Yasamin Varzideh, Redactie: Gilles de Kock

 

Musea werden zwaar getroffen door langdurige sluitingen als gevolg van de coronavirus-pandemie en het daarmee gepaard gaande verlies aan inkomsten.

 

Bezoekers dalen het Trappenhuis van Bramante in de Vaticaanse Musea af. Voordat de coronavirus-pandemie toesloeg, werden deze musea, waar ontelbare oudheden en kunstwerken worden bewaard, gemiddeld door 25.000 bezoekers per dag bezocht. In de winter van 2020 moesten de Vaticaanse Musea door de afgekondigde lockdown opnieuw hun deuren sluiten. Begin maart 2020 was beeldhouwer en videokunstenares Andrea Stanislav van plan een kort bezoekje aan Pittsburgh, Pennsylvania, te brengen om daar een expositie voor de herfst voor te bereiden.

 

Ze had een paar afspraken gemaakt in de Mattress Factory, het museum voor hedendaagse kunst waar ze later dat jaar als gastkunstenaar zou werken. “Uiteindelijk zeiden ze dat als ik nog andere musea wilde bezoeken, ik dat vandaag moest doen. Pittsburgh, Pennsylvania, ooit een belangrijke industriestad, is ook een belangrijk cultuurcentrum met talloze musea, waaronder de Carnegie Museums of Art.

 

Vernieuwing uit noodzaak
Sommige musea werden verrast door een nieuwe golf van interesse van de kant van de plaatselijke bevolking of van mensen uit naburige steden. “Mensen keken naar musea in hun eigen omgeving, want ze wilden dagtrips maken,” zegt Colleen Dilenschneider, hoofd marktverbinding bij Impacts Experience, een onderzoeksbureau dat het bezoekersgedrag van 224 Amerikaanse musea en culturele instellingen bijhoudt. Bijna alle musea in de VS hebben hun digitale aanbod verbeterd door online-tentoonstellingen, videochats met curatoren en virtuele activiteiten voor kinderen te organiseren. Vanuit een praktisch, anti-coronavirus-standpunt bezien, zijn directeuren en andere medewerkers van musea inmiddels goed ingewijd in de onderhoudsmechanismekant van hun werk, waaronder de ventilatie en de overdracht van virussen via de lucht in hun gebouwen.

 

De heropening in 2021 zal zeker minder uitdagend zijn, en Stanislav heeft haar expositie nu voor het voorjaar gepland.

 

De kosten van lockdowns
Afgelopen voorjaar vroeg de International Council of Museums aan vertegenwoordigers van musea in 106 landen welke gevolgen de pandemie voor hun instellingen had gehad. Door de ups en downs in het aantal nieuwe besmettingen konden musea in Londen, Parijs en Rome aan het begin van de zomer weer opengaan, maar moesten tijdens nieuwe lockdowns in de herfst weer dicht. In de VS bleek uit een overzicht van de American Alliance of Museums dat een derde van de 850 onderzochte musea in oktober nog altijd waren gesloten en dat ruim tien procent mogelijk nooit meer open zou gaan. Het Tate Modern en andere kunstmusea in Groot-Brittannië moesten eind 2020 voor de tweede maal dat jaar hun deuren sluiten.

 

Neem Pittsburgh, een stad van 300.000 inwoners die dankzij zijn rijke industriële erfgoed uit het begin van de vorige eeuw maar liefst 50 musea en cultuurcentra telt. In het begin van de pandemie overlegde Knapp met directeuren van andere plaatselijke instellingen tweemaal per maand op Zoom over coronamaatregelen en protocollen voor een heropening. “Voor een stad van deze grootte is Pittsburgh cultureel gezien een van de rijkste steden van de VS. Toen musea in de zomer weer bezoekers konden toelaten, waren er stickers voor social distancing op de vloeren aangebracht, vroegen suppoosten de bezoekers om een mondkapje te dragen en werden in de meeste instellingen alleen toegangskaartjes voor bepaalde tijden verkocht.

 

De maatregelen leidden ertoe dat de musea in Pittsburgh meer bezoekers trokken dan landelijke musea.

 

Aanpassing aan zware tijden
Musea hanteren allerlei verschillende businessmodellen, waarbij sommige afhankelijk zijn van schenkingen en andere van toegangskaartjes of de verhuur van tentoonstellingsruimten. Veel instellingen verwachten niet dat hun inkomsten voor het einde van dit jaar weer naar het niveau van 2019 zal zijn opgeveerd. Andere musea, die door plaatselijke overheden worden gesubsidieerd of grote schenkingen hebben ontvangen, hebben minder financiële problemen. Maar zelfs als musea niet in hun voortbestaan worden bedreigd of hun programmering hoeven terug te schroeven, zijn ze door de pandemie ernstig ontregeld.

 

De pandemie als katalysator
Het museum deed tijdens de coronavirus-pandemie een beroep op zijn eigen collecties om een expositie van Duitse kunst te organiseren.

 

In Pittsburgh merkte Stanislav dat haar werk zich door COVID-19 in een nieuwe richting ontwikkelde. Maar nadat ze maanden in de North Side van de stad had doorgebracht en door straten had gewandeld waar ooit fabrieksarbeiders woonden en waar bewoners nu vanaf hun bordes vioolspeelden of zongen voor de buren, besloot ze zich meer op de plaatselijke gemeenschap te richten. Stanislavs voorouders komen uit Praag, dus begon ze de immigrantenbevolking van de stad te onderzoeken en zich te verdiepen in de biologische en andere plagen die deze mensen hebben overleefd. Sommige opnamen werden vertraagd door regen en zorgen over het coronavirus.

 

“Ik heb hier heel wat tijd doorgebracht,” zegt Stanislav. Begin november had Stanislav op een zonnige dag afgesproken met een twaalftal gemaskerde dansers in geborduurde kleding en met vilthoeden op. De grootvaders van sommige van deze dansers werkten ooit in de vurige krochten van reusachtige staalfabrieken. De Homestead-staking in 1892 leidde tot een bloedige confrontatie tussen staalarbeiders en de bedrijfsmilitie, waarbij aan beide zijden minstens tien doden vielen en nog veel meer mensen gewond raakten, waardoor deze fabrieksruïnes nog altijd als een gewijde plek worden beschouwd.

 

Terwijl Stanislav er filmde, wervelden de dansers tussen de verroeste monumenten in steeds snellere cirkels rond in een spookachtige danse macabre. “Het werd een hommage aan hun voorouders,” zegt Stanislav. Het was voor iedereen een verademing en een metafoor dat dans een manier is om bekeken te worden en menselijk te blijven. De in Londen wonende journaliste Christine Spolar schreef onder meer voor The Washington Post en The Atlantic.